Zilliqa từ bỏ blockchain layer-1, chuyển về làm layer-2 Ethereum. Ảnh: Zilliqa
Zilliqa, dự án blockchain từng được các quỹ lớn như Polychain Capital hậu thuẫn, quyết định từ bỏ mô hình blockchain layer-1 độc lập sau gần 9 năm vận hành để chuyển sang phát triển layer-2 trên Ethereum.
We know it's not great. For nine years we built and ran our own Layer 1. It hasn't worked.
— Zilliqa (@zilliqa) November 5, 2026
We're not giving up. Here's the first of many next steps in a new direction:
Zilliqa is becoming the Zilliqa Institutional Layer (ZIL): an Ethereum Layer 2 for regulated institutions.… pic.twitter.com/Mt4Zm9DuYb
Mạng lưới mới mang tên Zilliqa Institutional Layer (ZIL), nhắm đến các tổ chức tài chính chịu sự quản lý của cơ quan chức năng. Thay vì duy trì một blockchain công khai, dự án sẽ xây dựng mạng lưới có quyền truy cập giới hạn, tích hợp sẵn cơ chế xác minh danh tính và tuân thủ quy định.
Trong thông báo ngày 05/11, Zilliqa thừa nhận lượng người dùng hiện tại không đủ để duy trì hoạt động của một blockchain độc lập. Dự án sẽ sử dụng Ethereum làm lớp thanh toán và bảo mật, rồi tập trung phát triển hạ tầng giao dịch dành cho các tổ chức đã được xác minh.
Điểm cốt lõi của Zilliqa Institutional Layer là cơ chế định danh pháp nhân điện tử (vLEI). Khác với blockchain công khai cho phép mọi địa chỉ ví tham gia, mạng mới chỉ xử lý giao dịch từ những ví đã vượt qua quy trình xác minh danh tính.
vLEI là chứng thư điện tử gắn với mã định danh pháp nhân LEI, tiêu chuẩn nhận diện doanh nghiệp do Global Legal Entity Identifier Foundation (GLEIF) quản lý. Hệ thống cho phép xác định tổ chức đứng sau giao dịch, người đại diện và phạm vi thẩm quyền của họ. Đây cũng là cơ sở để xác minh các tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI agent) thực hiện giao dịch thay mặt doanh nghiệp.
Liechtenstein Trust Integrity Network (LTIN) sẽ phụ trách cấp, thu hồi vLEI và vận hành bộ sắp xếp giao dịch (sequencer) của mạng lqyer-2. Sau khi danh tính pháp nhân được xác minh, các ví tương ứng mới được đưa vào danh sách cho phép. Giao dịch được xử lý trên layer-2 trước khi các lô dữ liệu được gửi lên Ethereum để thanh toán và xác nhận cuối cùng.
Thành lập tháng 10/2025 tại Liechtenstein, LTIN hoạt động theo mô hình hợp tác công - tư. Telecom Liechtenstein, doanh nghiệp viễn thông thuộc sở hữu nhà nước, nắm 51% cổ phần. Zilliqa trở thành cổ đông của tổ chức này sau thỏa thuận đầu tư và hợp tác công bố vào tháng 07/2026.
Zilliqa Institutional Layer vẫn đang trong quá trình phát triển. Ba cấu phần chính gồm hệ thống cấp vLEI do LTIN vận hành, lớp kiểm tra danh tính và chính sách giao dịch do Zilliqa xây dựng, cùng hạ tầng thanh toán do hai bên phối hợp triển khai. Dự án chưa công bố thời điểm ra mắt chính thức.
Áp lực bảo mật và thanh khoản buộc Zilliqa thay đổi mô hình
Zilliqa cho biết mô hình layer-1 độc lập đang đối mặt với nhiều vấn đề mang tính cấu trúc: lượng người dùng thấp, hệ sinh thái tăng trưởng chậm, nguồn vốn và thanh khoản suy giảm. Trong khi đó, chi phí duy trì bảo mật ngày càng trở thành gánh nặng đối với những mạng lưới không có đủ hoạt động kinh tế để hỗ trợ.
Hơn nữa, các sự cố an ninh mạng trong năm 2026 càng làm gia tăng áp lực. Tháng 07, lỗ hổng trong ứng dụng Zilliqa trên ví Ledger khiến thông tin liên quan đến khóa cá nhân (private key) bị rò rỉ thông qua chữ ký giao dịch. Báo cáo hậu kiểm của dự án xác nhận 683,13 triệu ZIL bị đánh cắp qua 66 giao dịch, ảnh hưởng đến 6.772 tài khoản. Trong khi đó, hoạt động khai thác lỗ hổng đã bắt đầu từ ngày 04/03, nhưng phải đến tháng 07 mới được phát hiện.
Đầu tháng 10, cầu nối X-Bridge giữa Zilliqa và Ethereum tiếp tục bị khai thác do khóa vận hành bị xâm phạm, buộc dự án đình chỉ hoạt động. Ngày 22-23/10, một lỗ hổng liên quan đến các token ZRC-2 bị lợi dụng để tạo token không có tài sản bảo chứng và bán vào các bể thanh khoản trên PlunderSwap. Các token zUSDT, SEED, kUSD và Zoge nằm trong số những tài sản bị ảnh hưởng, dù token ZIL và mạng Zilliqa EVM không bị tác động.
Khủng hoảng cũng diễn ra ở cấp độ quản trị. CEO Alexander Zahnd vừa từ chức theo nguyện vọng cá nhân, buộc hội đồng quản trị tiếp quản quyền giám sát trực tiếp. Dự án đồng thời thuê đơn vị tư vấn bên ngoài hỗ trợ về an ninh mạng và quản trị doanh nghiệp trong thời gian tìm kiếm lãnh đạo mới.
Đối với người nắm giữ token, Zilliqa khẳng định ZIL vẫn được duy trì trong mô hình mới và chưa yêu cầu thực hiện bất kỳ thao tác chuyển đổi nào. Tuy nhiên, dự án chưa công bố chi tiết về cơ chế sử dụng token, phí giao dịch hay hoạt động staking trên Layer-2. Vai trò kinh tế của ZIL trong mạng lưới mới vì vậy vẫn là vấn đề cần được làm rõ.
Thành lập năm 2017 bởi nhóm nghiên cứu đến từ Đại học Quốc gia Singapore (NUS), Zilliqa từng thu hút khoảng 22 triệu USD qua các vòng gọi vốn hạt giống và ICO giai đoạn cuối năm 2017 - đầu năm 2018. Polychain Capital, FBG Capital và NGC Ventures nằm trong số những nhà đầu tư đáng chú ý của dự án. Blockchain này ra mắt mainnet vào tháng 01/2019, từng tạo dấu ấn với công nghệ sharding nhằm tăng khả năng xử lý giao dịch bằng cách chia mạng lưới thành nhiều phân đoạn.
Giá token ZIL đang giao dịch quanh 0,0017 USD, giảm 7% trong 24 giờ qua. Vốn hóa token còn khoảng 33 triệu USD, với khối lượng giao dịch trong ngày đạt hơn 4 triệu USD. So với mức đỉnh lịch sử 0,24 USD thiết lập tháng 05/2021, ZIL đã mất hơn 97% thị giá.
Biến động giá ZIL trên toàn thời gian, ảnh chụp màn hình trên CoinGecko lúc 11:30 AM ngày 06/11/2026
Trước Zilliqa, một số dự án cũng đã thay đổi mô hình blockchain. Celo và Nillion lần lượt chuyển từ layer-1 sang layer-2 trên Ethereum, trong khi Ronin từ bỏ mô hình sidechain độc lập để gia nhập hệ sinh thái layer-2. Không có mô hình layer-1 hay layer-2 nào mặc nhiên đúng hoặc sai. Lựa chọn cuối cùng phụ thuộc vào bài toán riêng của từng dự án.
Coin68 tổng hợp
