Vitalik Buterin: Ethereum đã “giải xong” bài toán tam đề blockchain Ảnh: DL News
Bộ ba bất khả thi được tháo gỡ
Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum, cho rằng mạng lưới này đã vượt qua bài toán tam nan (hay bộ ba bất khả thi - blockchain trilemma), vốn là thách thức cố hữu hàng thập kỷ của ngành, cho rằng không một mạng lưới nào có thể đồng thời đạt được phi tập trung, bảo mật và khả năng mở rộng ở quy mô lớn.
Theo Vitalik, các nâng cấp kỹ thuật mới nhất đã đưa Ethereum sang một giai đoạn hoàn toàn khác. Đây không còn là những cải tiến nhỏ lẻ, mà là sự chuyển đổi Ethereum thành một dạng mạng phi tập trung mới và mạnh mẽ hơn về bản chất.
Now that ZKEVMs are at alpha stage (production-quality performance, remaining work is safety) and PeerDAS is live on mainnet, it's time to talk more about what this combination means for Ethereum.
— vitalik.eth (@VitalikButerin) January 3, 2026
These are not minor improvements; they are shifting Ethereum into being a…
Theo ông, zkEVM hiện đã ở giai đoạn alpha, đạt hiệu năng đủ tiêu chuẩn triển khai sản xuất, trong khi phần việc còn lại chủ yếu nằm ở khía cạnh an toàn. PeerDAS, mảnh ghép còn lại, đã chính thức được kích hoạt trên mainnet từ đầu tháng 12/2025 được xem như trọng tâm của bản nâng cấp Fusaka. “Bài toán tam nan đã được hoá giải” - Buterin khẳng định.
Vitalik đặt tiến trình hiện tại của Ethereum trong bối cảnh lịch sử của các mạng phân tán trước đó. BitTorrent, ra đời năm 2000, có mức độ phi tập trung rất cao và băng thông tổng khổng lồ, nhưng thiếu một cơ chế đồng thuận chung, khiến các đảm bảo về an ninh trở nên yếu. Bitcoin, xuất hiện năm 2009, đạt mức phi tập trung và bảo mật cao, song thông lượng chỉ khoảng 7 giao dịch mỗi giây do toàn bộ tính toán phải được sao chép trên toàn mạng.
Ngay cả các blockchain thế hệ mới với tốc độ cao hơn cũng không tránh khỏi đánh đổi. Một số mạng đạt thông lượng lớn nhờ yêu cầu phần cứng cao, nhưng điều đó lại giới hạn số lượng node có thể tham gia xác thực, làm suy giảm tính phi tập trung ở cấp độ thực tế.
Vitalik cho rằng lộ trình của Ethereum nhằm vượt qua giới hạn này bằng cách tách rời ba lớp: khả dụng dữ liệu, thực thi và xác thực, thay vì buộc mọi node phải gánh toàn bộ khối lượng công việc như trước.
Những mảnh ghép trọng yếu
Trung tâm của chiến lược đó là PeerDAS, được triển khai trên mainnet từ tháng 12/2025. Công nghệ này cho phép các node xác minh rằng dữ liệu giao dịch thực sự tồn tại mà không cần tải toàn bộ dữ liệu, bằng cách lấy mẫu các mảnh nhỏ từ các peer khác nhau. Nhờ kỹ thuật mã hóa xóa (erasure coding), toàn bộ dữ liệu vẫn có thể được tái tạo khi cần.
Cách tiếp cận này mang ý nghĩa then chốt vừa giảm mạnh gánh nặng tính toán và lưu trữ cho validator, vừa hạ thấp rào cản vận hành node và cho phép Ethereum mở rộng dung lượng dữ liệu mà không làm tăng yêu cầu phần cứng. Đây cũng là lý do PeerDAS được xem là bước tiến nền tảng cho kỷ nguyên rollup, nơi các lớp mở rộng vẫn cần đăng dữ liệu lên Ethereum để bảo đảm tính kiểm chứng độc lập.
Theo các ước tính kỹ thuật, PeerDAS có thể giúp Ethereum hướng tới mục tiêu lên tới 12.000 giao dịch mỗi giây vào năm 2026, một bước nhảy vọt so với hiện tại mà vẫn giữ nguyên các nguyên tắc phi tập trung cốt lõi.
Song song với PeerDAS, zkEVM đóng vai trò xử lý bài toán thực thi. Thay vì xử lý mọi giao dịch trực tiếp trên L1 Ethereum, zkEVM thực thi giao dịch ngoài chuỗi và gửi bằng chứng zero-knowledge lên chuỗi chính để xác minh tính đúng đắn.
Cơ chế này giúp gộp hàng nghìn giao dịch vào một bằng chứng duy nhất, qua đó giảm tải cho L1 mà vẫn giữ nguyên mức độ bảo mật “chuẩn Ethereum”. Buterin mô tả zkEVM hiện nay đã đạt “production-quality performance”, song cần thêm thời gian để hoàn thiện về mặt an toàn trước khi được triển khai ở quy mô lớn.
Ông kỳ vọng những node zkEVM đầu tiên có thể được vận hành trong năm tới, nhưng nhấn mạnh rằng zkEVM sẽ chỉ trở thành phương thức xác thực khối chủ đạo vào cuối thập kỷ này, khi công nghệ đủ chín muồi.
Lộ trình mở rộng đến 2030
Không giống các tuyên bố mang tính đột phá tức thời, nhà sáng lập Ethereum nhấn mạnh rằng việc giải quyết bộ ba bất khả thi blockchain là một quá trình tích lũy kéo dài nhiều năm.
Trong năm 2026, Ethereum được kỳ vọng sẽ tăng mạnh giới hạn gas mà không phụ thuộc zkEVM, đồng thời mở ra cơ hội thử nghiệm node zkEVM. Giai đoạn 2026-2028 sẽ chứng kiến các điều chỉnh sâu hơn, bao gồm định giá lại gas, thay đổi cấu trúc trạng thái và chuyển payload thực thi vào các blob dữ liệu nhằm bảo đảm an toàn khi gas limit tăng cao. Từ 2027-2030, khi zkEVM trở nên phổ biến hơn, Ethereum có thể tiếp tục nâng giới hạn gas ở quy mô lớn.
Vitalik cũng đề cập tới viễn cảnh xây dựng khối phân tán, nơi toàn bộ block không còn được lắp ráp tại một điểm duy nhất. Đây chưa phải điều cần thiết trong tương lai gần, nhưng là mục tiêu đáng để theo đuổi. Theo ông, việc phân tán quyền lực trong quá trình xây dựng block - dù trong hay ngoài giao thức - sẽ giảm rủi ro can thiệp tập trung vào việc đưa giao dịch vào block theo thời gian thực, đồng thời cải thiện tính công bằng về mặt địa lý.
Thị trường không còn bi quan
Những tuyên bố của Vitalik được đưa ra trong bối cảnh Ethereum vẫn chịu áp lực sau đợt biến động gần đây. ETH hiện giao dịch quanh 3.230 USD, tăng nhẹ trong 24 giờ qua nhưng vẫn thấp hơn đến 35% so với đỉnh lịch sử 4.956 USD thiết lập hồi tháng 08/2025.
Biến động giá ETH trong 1 năm qua, ảnh chụp màn hình trên CoinGecko vào lúc 02:30 PM ngày 06/01/2026
Tuy vậy, dữ liệu thị trường cho thấy tâm lý nhà đầu tư không hoàn toàn bi quan. Trên các nền tảng dự đoán, xác suất ETH quay lại mốc 4.000 USD đang được đánh giá cao hơn kịch bản giảm sâu.
Xác xuất cược ETH sẽ tăng giá. Nguồn: Myriad
Dù vẫn còn tranh luận trong cộng đồng về mức độ đã giải xong của bài toán tam nan, đặc biệt khi zkEVM chưa được triển khai đại trà, điểm khác biệt lần này nằm ở chỗ các công nghệ cốt lõi một nửa đã chạy trên mainnet, nửa còn lại đã sẵn sàng về hiệu năng.
Nếu lộ trình của Vitalik Buterin thành hiện thực, Ethereum có thể trở thành mô hình hiếm hoi nơi phi tập trung, bảo mật và khả năng mở rộng không còn triệt tiêu lẫn nhau, mà bắt đầu củng cố cho nhau, một tham vọng mà ngành blockchain theo đuổi suốt hơn một thập kỷ qua.
Coin68 tổng hợp
