Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể vay vốn bằng tài sản số, tài sản ảo, quyền sở hữu trí tuệ thay vì chủ yếu thế chấp bất động sản như bấy lâu nay.
Việt Nam đề xuất cho doanh nghiệp thế chấp tài sản số để vay vốn. Ảnh: CCN
Bộ Tài chính vừa công bố đề xuất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn bằng tài sản số, tài sản ảo, quyền sở hữu trí tuệ, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào bất động sản như hiện nay. Đây là một trong những điểm đáng chú ý tại dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến.
Theo dự thảo, ngoài tài sản hữu hình như bất động sản, doanh nghiệp có thể dùng tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, tài sản ảo và các loại tài sản hợp pháp khác để vay vốn.
Cơ quan quản lý cũng khuyến khích các tổ chức tín dụng cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, dòng tiền, phương án sản xuất kinh doanh hoặc khả năng mở rộng thị trường thay vì chỉ phụ thuộc vào tài sản thế chấp.
Chính sách này nhằm khơi thông nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup công nghệ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Việc mở rộng tài sản bảo đảm lần này không chỉ nhắm đến tài sản số theo nghĩa hẹp, mà còn mở đường cho các loại tài sản vô hình như dữ liệu, phần mềm, thương hiệu, nền tảng công nghệ hay bằng sáng chế tham gia vào hệ thống tín dụng.
Bộ Tài chính cũng đề xuất doanh nghiệp nhỏ và vừa kinh doanh bền vững được ưu tiên tiếp cận tín dụng, bảo lãnh tín dụng, tài trợ, vốn mồi; được hỗ trợ lãi suất đối với dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn; hưởng ưu đãi thuế đối với hoạt động bảo vệ môi trường; áp dụng khấu hao nhanh đối với tài sản phục vụ chuyển đổi xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Nhóm doanh nghiệp này cũng sẽ được hỗ trợ tư vấn, đánh giá, chứng nhận, đo lường, xây dựng báo cáo đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững; hỗ trợ chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh.
Khối doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện được xác định là các công ty có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 300 người và tổng doanh thu không quá 400 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng tùy lĩnh vực hoạt động. Hiện doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp của nền kinh tế, song chỉ tiếp cận khoảng 19-20% tổng dư nợ tín dụng.
Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy đến cuối tháng 04/2026 cho thấy, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt hơn 19,4 triệu tỷ đồng, tăng hơn 18% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tín dụng dành cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ đạt gần 3,8 triệu tỷ đồng. Con số này thấp hơn đáng kể so với vai trò và quy mô của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế.
Nguyên nhân chủ yếu do doanh nghiệp nhỏ và vừa có quy mô vốn nhỏ, sức chống chịu yếu, phương án kinh doanh thiếu ổn định, khả năng chứng minh tính khả thi của dự án còn hạn chế và đặc biệt là thiếu tài sản bảo đảm.
Trong khi đó, bất động sản hiện vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo trong danh mục tài sản thế chấp của nhiều ngân hàng. Đây cũng là điểm yếu lớn nhất của nhóm startup công nghệ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, những doanh nghiệp có thể sở hữu dữ liệu, công nghệ hoặc nền tảng số giá trị nhưng không có nhiều tài sản hữu hình để thế chấp.
Nói đi cũng phải nói lại, việc đưa tài sản số và tài sản vô hình vào hệ thống tín dụng cũng đặt ra thách thức lớn về định giá và quản trị rủi ro. Bởi lẽ, tài sản số, dữ liệu hay quyền sở hữu trí tuệ thường biến động mạnh về giá trị và chưa có hệ thống định giá thống nhất. Nhiều chuyên gia cho rằng nếu thiếu cơ chế kiểm toán, định giá và xử lý tài sản bảo đảm phù hợp, nguy cơ “thổi giá” tài sản vô hình có thể làm gia tăng rủi ro tín dụng cho hệ thống ngân hàng.
Theo kế hoạch, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10 tới và dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/07/2027 nếu được thông qua.
Đề xuất cho phép thế chấp tài sản số xuất hiện trong bối cảnh Việt Nam đang tăng tốc xây dựng khung pháp lý cho thị trường crypto, sau thời gian dài được đánh giá là một trong những thị trường crypto sôi động nhất thế giới, với khoảng 18-19 triệu người sở hữu tài sản số và tổng giá trị giao dịch ước tính hơn 220 tỷ USD mỗi năm.
Từ đầu 2026, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã ban hành Nghị quyết 05 nhằm triển khai cơ chế thí điểm thị trường tài sản mã hóa, đồng thời mở đường cho các sàn giao dịch crypto nội địa đầu tiên.
Hiện đã có 5 doanh nghiệp vượt qua vòng sơ tuyển tham gia mô hình thí điểm, gồm các hệ sinh thái liên quan đến Techcombank, VPBank, LPBank, Chứng khoán VIX và Sun Group. Tuy nhiên, để được vận hành chính thức, doanh nghiệp phải đáp ứng hàng loạt điều kiện khắt khe như vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng và hệ thống an ninh công nghệ đạt chuẩn cấp độ 4.
Song song đó, Bộ Tài chính cũng ban hành Thông tư 41 hướng dẫn kê khai và khấu trừ thuế với tài sản mã hóa. Theo quy định mới, nhà đầu tư sẽ chịu thuế 0,1% trên mỗi giao dịch chuyển nhượng tài sản số, còn các nền tảng giao dịch phải thực hiện lưu trữ dữ liệu và khấu trừ thuế thay cho người dùng.
Mục tiêu lớn hơn của Việt Nam không chỉ là quản lý crypto, mà còn kéo dòng tiền hàng trăm tỷ USD đang nằm trên các sàn quốc tế quay trở lại hệ thống tài chính trong nước. Và khi nào có sàn nội địa đầu tiên phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của doanh nghiệp.
Theo báo VnExpress
