Bill Gates kêu gọi đánh thuế AI, để dành 40% việc làm cho con người. Ảnh: Forbes
Bill Gates cho rằng AI có thể khiến nhiều công việc biến mất trong thập kỷ tới, đồng thời đề xuất đánh thuế robot và AI để giảm tốc độ thay thế lao động. Ông cũng đưa ra ý tưởng dành riêng tới 40% việc làm cho con người, ngay cả khi máy móc có khả năng đảm nhiệm.
Trong bài luận dài khoảng 6.000 từ đăng tải ngày 26/08, đồng sáng lập Microsoft cảnh báo AI đang phát triển nhanh hơn khả năng thích ứng của thị trường lao động. Khác với nhiều làn sóng công nghệ trước đây, AI có thể trực tiếp phụ trách những công việc vốn cần năng lực nhận thức của con người.
Các lĩnh vực như lập trình, pháp lý, chăm sóc khách hàng, y tế và sản xuất có thể chịu tác động khi AI ngày càng thực hiện được nhiều tác vụ với độ chính xác cao. Gates cho rằng bước ngoặt sẽ đến khi các hệ thống AI đủ tin cậy để doanh nghiệp không còn phải thường xuyên kiểm tra kết quả do máy tạo ra.
Khi đó, lợi ích kinh tế từ việc sử dụng AI thay con người sẽ trở nên rõ ràng hơn. Gates dự đoán những công việc văn phòng có thể chịu tác động trước, đặc biệt là các vị trí dành cho người mới bước vào thị trường lao động. Robot sau đó sẽ mở rộng sang một số công việc chân tay, như xây dựng và dịch vụ lưu trú, vào cuối thập kỷ này.
Theo vị tỷ phú, đây là điểm khác biệt so với những cuộc chuyển đổi công nghệ trước. Máy móc từng chủ yếu thay thế lao động chân tay, trong khi AI có thể cạnh tranh trực tiếp với con người ở những công việc đòi hỏi khả năng xử lý thông tin và ra quyết định.
Gates đề xuất xây dựng một nhóm công việc mang tên “Human Reserved”, tức những công việc được dành riêng cho con người ngay cả khi AI về mặt kỹ thuật có thể thực hiện. Ông so sánh ý tưởng này với các khu bảo tồn thiên nhiên. Có những khu vực con người hoàn toàn có thể xây dựng nhưng vẫn được giữ lại vì giá trị của chúng lớn hơn lợi ích từ việc khai thác.
Chăm sóc trẻ em và thực hiện nghĩa vụ bồi thẩm đoàn là những ví dụ Gates đưa ra. Với giáo dục và y tế, ông cho rằng AI vẫn có thể được sử dụng để hỗ trợ con người, nhưng một số công việc cần duy trì sự tham gia trực tiếp của con người.
Gates đặc biệt nhấn mạnh vai trò của sự đồng cảm trong chăm sóc sức khỏe. Cha ông qua đời vì Alzheimer năm 2020 sau thời gian được chăm sóc liên tục. Do đó, những người chăm sóc cha ông đã mang lại một giá trị mà máy móc khó có thể thay thế.
Nhóm “Human Reserved” cũng có thể bao gồm những công việc cần được bảo vệ trong một thời gian nhất định để người lao động có thời gian chuyển đổi. Bill lấy ví dụ một người 55 tuổi đã làm việc trong ngành xây dựng cả đời. Nếu robot thay thế công việc này, người lao động khó có thể lập tức chuyển sang một nghề hoàn toàn khác.
Trong kịch bản mở rộng nhất, Gates cho rằng tới 40% việc làm nên được dành riêng cho con người. Tuy nhiên, ông không cho rằng toàn bộ số việc làm này cần được bảo vệ vĩnh viễn. Một số vị trí có thể được duy trì lâu dài, trong khi những vị trí khác chỉ cần được bảo vệ trong giai đoạn chuyển tiếp.
Gates đồng thời kiến nghị thay đổi hệ thống thuế để giảm động lực thay người bằng máy. Theo ông, doanh nghiệp phải trả các khoản thuế và chi phí liên quan khi thuê lao động, trong khi robot lại được ghi nhận như một khoản đầu tư và khấu hao.
Gates kêu gọi đánh thuế robot và AI token, tức đơn vị dùng để đo lượng dữ liệu hoặc năng lực tính toán mà các mô hình AI xử lý. Nguồn thu có thể được sử dụng để đào tạo lại lao động, hỗ trợ những người mất việc và duy trì các dịch vụ xã hội.
Đây không phải lần đầu Gates đề xuất đánh thuế robot. Năm 2017, ông từng cho rằng một phần giá trị do robot tạo ra nên được đưa vào ngân sách để hỗ trợ những công việc mà con người vẫn cần đảm nhiệm. Song, đề xuất này cũng gây ra không ít tranh luận. Đánh thuế quá cao có thể làm giảm động lực đầu tư vào tự động hóa và khiến tốc độ tăng năng suất chậm lại.
Gates cho rằng tác động của AI sẽ không chỉ giới hạn ở thị trường lao động. Ông cảnh báo công nghệ này có thể ảnh hưởng đến giáo dục, y tế, hệ thống tài chính, an ninh quốc gia, bầu cử, thực thi pháp luật, năng lượng và cơ sở hạ tầng công nghệ. Theo ông, các chính phủ chưa chuẩn bị đầy đủ cho quy mô thay đổi này. Vì vậy, cần sớm xây dựng một khuôn khổ quản lý AI ở cấp quốc gia và quốc tế.
Gates cũng cho rằng Mỹ và Trung Quốc cần có một mức độ hợp tác nhất định để kiểm soát rủi ro từ AI, dù hai nước đang cạnh tranh quyết liệt về công nghệ. Theo kế hoạch, nhóm của Gates đang thu xếp một cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 11 để thảo luận về vấn đề này.
Coin68 tổng hợp
