Sau một thời gian liên tục đối mặt với các cáo buộc chỉ là một trò lừa đảo “Ponzi”, là âm mưu kim tự tháp không hơn không kém, cuối cùng thì đồng tiền điện tử BitConnect cũng đến ngày sụp đổ.

Mọi chuyển khởi đầu khi chính quyền hai tiểu bang của Mỹ là North Carolina và Texas ra lệnh chấm dứt hoạt động đối với BitConnect. Kế đến, khi công ty đằng sau dự án thông báo sẽ đóng cửa nền tảng giao dịch và lending, giá đồng BCC đã bị bán tháo dữ dội, giảm từ $290 về còn chỉ $10 trong hai ngày 14, 15/01.

Các sàn giao dịch sau đó cũng lần lượt huỷ niêm yết BitConnect, và đến ngày 10/09, sàn cuối cùng là Trade Satoshi cũng loại biên cặp tỉ giá BCC cuối cùng, chính thức khai tử vĩnh viễn BitConnect “huyền thoại”.

Khi mà những dư âm từ sự kiện BitConnect còn chưa lắng xuống, cộng đồng tiền điện tử toàn cầu tiếp tục phải đón nhận thêm một tin tức động trời nữa: vào ngày 27/01 một sàn giao dịch tiền số tên Coincheck ở Nhật Bản đã bị hack đến 530 triệu USD tiền NEM. Với mức thiệt hại khủng khiếp như vậy, Coincheck đã vượt qua Mt. Gox để trở thành vụ hack sàn giao dịch lớn nhất lịch sử tiền số.

Mô típ của vụ tấn công cũng đã quá quen thuộc: một sàn giao dịch ít tên tuổi nhưng lại trữ quá nhiều tiền trên ví nóng, cộng với công tác an ninh lỏng lẻo để rồi biến mình thành miếng mồi ngon cho tin tặc.

Ban lãnh đạo Coincheck đã ngay lập tức lên tiếng nhận mọi trách nhiệm, đồng thời cam kết hoàn 100% tiền cho người dùng và khẳng định sẽ không đóng cửa. Sàn sau đó đã bị một tập đoàn tài chính Nhật Bản là Monex Group mua lại với cái giá 33,5 triệu USD. Tuy vậy, sàn đã phải trải qua rất nhiều cuộc thanh tra từ Cơ quan Dịch vụ Tài chính (FSA) và buộc các nhà quản lý xứ sở mặt trời mọc phải tái xem xét và tái cải tổ cách thức quản lý của mình, tăng thêm phần khắt khe dành cho những đồng tiền điện tử đề cao tính ẩn danh.

Sang đến tháng 11, Coincheck thông báo đã nối lại hoạt động giao dịch sau 10 tháng gián đoạn, hỗ trợ lại 9 đồng tiền điện tử đã có mặt trên sàn trước thời điểm bị hack, trong đó có cả NEM. Trong diễn biến mới nhất, truyền thông địa phương đang đăng tin là sàn sắp sửa nhận được giấy phép sàn giao dịch từ chính FSA.

Chỉ 52 ngày sau khi thiết lập mức đỉnh cao nhất mọi thời đại là $20,000 vào 17/12/2017, giá Bitcoin sau đó liên tục điều chỉnh và tình hình nhanh chóng chuyển thành một cuộc bán tháo, đẩy BTC về mức $6,000 hồi hôm 06/02 – mức giảm tương đương 70%.

Quá trình sụt giảm của giá Bitcoin trong giai đoạn từ 17/12/2017 đến 06/02/2018, theo CoinMarketCap

Những nguyên nhân được cho là đứng sau đợt giảm nghiêm trọng này là: 1/ Thị trường chứng khoán cũng bị bán tháo mạnh ở cùng thời điểm; 2/ Tiết lộ từ đại diện uỷ thác của sàn Mt. Gox, cho biết đã thanh lý lượng Bitcoin (BTC) và Bitcoin Cash (BCH) trị giá lên đến hơn 400 triệu USD để trả nợ; 3/ Uỷ ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) ra thông báo cảnh cáo ICO có thể là “chứng khoán” và buộc phải đăng ký lên cơ quan này để tiếp tục hoạt động và 4/ Nhật Bản siết chặt quy định quản lý các sàn tiền điện tử theo sau vụ hack Coincheck.

Một xu hướng mà cũng đã góp phần ảnh hưởng tiêu cực đến giá trị của lĩnh vực tiền điện tử nói chung chính là việc nhiều mạng xã hội và nền tảng Internet lớn quyết định cấm tiệt mọi hình thức quảng cáo và truyền thông cho các dự án tiền số.

Công ty đầu tiên có nước đi này là Facebook vào ngày 30/01, với lí do là để bảo vệ người dùng khỏi các âm mưu lừa đảo liên quan đến binary option, ICO và tiền điện tử. Ngay sau đó, đến lượt Google (14/03), Snapchat (21/03), Twitter (27/03) và Bing (15/05) cũng xác nhận quyết định cấm quảng cáo tiền điện tử của mình.

Cùng lúc đó, công cuộc đàn áp tiền điện tử tại Trung Quốc tiếp tục được chính quyền mở rộng sang truyền thông đại chúng khi dần dần trên Baidu, Weibo, Alibaba, Tencent và Alibaba, người dùng đã không còn thấy bóng dáng của bất kì một nội dung nào liên quan đến lĩnh vực này nữa.

Tuy vậy, đến tháng 6, Facebook bất ngờ thay đổi lập trường của mình khi đồng ý cho phép quảng cáo trở lại, với điều kiện là các công ty tiền số phải chứng minh được sự hợp pháp của mình bằng cách khai báo đầy đủ vào một mẫu đơn để mạng xã hội này xác thực, thế nhưng vẫn nói không với ICO.

Còn vào cuối tháng 9, Google cũng đã mở lại quyền quảng cáo, song chỉ áp dụng cho các công ty và sàn giao dịch của Mỹ và Nhật Bản.

Theo Chỉ thị số 02 ban hàng ngày 16/04/2018, Nhân hàng Nhà nước Việt Nam đã yêu cầu các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán phải tăng cường rà soát, báo cáo kịp thời các giao dịch đáng ngờ có liên quan tới tiền điện tử cũng như các tổ chức, cá nhân có giao dịch mua bán, trao đổi tiền điện tử.

Bên cạnh đó, ngoài các đối tượng trên, các tổ chức có hoạt động xử lý giao dịch mua bán, trao đổi tiền ảo cũng nằm trong số các đối tượng được các ngân hàng rà soát và có biện pháp xử lý nhằm đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và quản lý ngoại hối.

Trước đấy, vào ngày 28/10/2017, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết theo khoản 6 Điều 27 Nghị định 96/2014/NĐ-CP về xử phạt hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng, thì kể từ ngày 01/01/2018, hành vi phát hành, cung ứng, sử dụng các phương tiện thanh toán không hợp pháp (bao gồm cả Bitcoin và các loại tiền số tương tự khác) sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính từ 150 – 200 triệu đồng.

Còn trong phiên chất vấn thứ 5 Quốc hội Khoá XIV diễn ra vào ngày 27/06, trả lời thắc mắc của nhiều đại biểu, Phó Thủ tướng Trương Đình Huệ cho biết “Bitcoin và tiền điện tử là hiện tượng tài chính tiền tệ rất mới, chúng ta không thể xem thường mà cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng.

Nhìn chung thì tổng quan pháp lý của lĩnh vực tiền điện tử/tiền kỹ thuật số tại Việt Nam trong năm 2018 này không có nhiều tiến triển mới, khi Nhà nước tiếp tục không thừa nhận tính hợp pháp của dạng tiền tệ này song cũng không đưa ra bất kỳ quy định hay chế tài nào để quản lý hoạt động mua bán giao dịch Bitcoin và altcoin.

Sau giai đoạn “sốt giá” của giai đoạn 2017, bước sang 2018, tiền điện tử đã trở thành một cái thứ được lan truyền rộng rãi trong một bộ phận người Việt Nam, với vai trò chủ yếu là một công cụ đầu tư “làm giàu không khó”. Hàng loạt các cộng đồng đầu tư tiền điện tử được mọc lên trên khắp các kênh mạng xã hội, từ Facebook, Zalo cho đến Telegram; nhiều dự án phát triển có liên quan đến tiền kỹ thuật số ra mắt và kêu gọi huy động vốn thông qua mở bán token hay là mở “hợp tác xã” đào coin, vv.

Nhưng trong số đó cũng là không ít các âm mưu, mánh khoé lừa đảo, tranh thủ sự thiếu hiểu biết lĩnh vực tiền số của những nhà đầu tư mới đến để làm lợi cho túi tiền bản thân, đa cấp biến tướng đội lốt tiền điện tử hoặc là scam trên quy mô lớn rồi ôm tiền bỏ trốn. Bức tranh tiền điện tử năm 2018 của Việt Nam quả thật chẳng thiếu gì những gam màu tối như vậy, tiêu biểu là:

  • Đầu tháng 4, hàng chục nhà đầu tư đã tập trung tại trụ sở công ty Modern Tech, đơn vị hợp tác với dự án iFan và Pincoin tại Việt Nam, tố cáo iFan và Pincoin đã lừa đảo số tiền 15.000 tỉ đồng từ khách hàng. Vụ việc gây ra nhiều tiếng vang tại thời điểm đó vì xảy ra chỉ ít lâu sau ngày BitConnect sập đổ, và được cho là có sự góp mặt của một số gương mặt nổi tiếng trong showbiz Việt Nam, những người mà sau đó đã khẳng định là hoàn toàn không có bất kì liên hệ nào cả. Chính sau vụ iFan này mà Ngân hàng Nhà nước buộc phải ra chỉ thị cấm các ngân hàng tham gia giao dịch tiền điện tử/tiền kỹ thuật số.
  • Cuối tháng 7, đến lượt một dự án tiền điện tử lớn khác tại Việt Nam, tên Sky Mining, bắt đầu lộ rõ bản chất lừa đảo khi Giám đốc Lê Minh Tâm bất ngờ biến mất không rõ tung tích. Ở thời điểm hoạt động quy mô nhất, “hợp tác xã” này được cho là sở hữu đến 5.000 máy đào tiền điện tử, huy động được 35 triệu USD từ các nhà đầu tư.
  • Sang đến tháng 8, đến lượt một công ty khác có hình thức hoạt động tương tự Sky Mining là Asama Mining cũng bị tố lừa đảo.

Tuy vậy, không phải là không có những điểm sáng, khi lĩnh vực tiền số tại Việt Nam trong năm nay đã:

  • Gia tăng đáng kể mức độ nhận thức trong mắt công chúng, truyền thông;
  • Mở được những sự kiện mang tính tầm cỡ khu vực (Vietnam Blockchain Week); thiết lập Liên minh Blockchain Việt Nam;
  • Mời được một vài nhân vật quan trọng trong làng tiền điện tử thế giới, như Vitalik Buterin (nhà sáng lập Ethereum), Charles Hoskinson (nhà sáng lập Cardano), anh em tỉ phú Winklevoss…
  • Nhiều dự án tiền điện tử lớn như Kambria, Tomochain, Kyber Network… đều là do những nhà tiên phong người Việt xây dựng nên.

Kể từ lúc Hội nghị Consensus giữa tháng 05/2018 còn chưa kết thúc, giá Bitcoin đã cho thấy dấu hiệu của một lần sụt giảm mới. Thật vậy, chỉ 40 ngày sau, BTC đã xuyên thủng mức hỗ trợ $6,000, lập đáy $5,755 vào ngày 24/06 trên nhiều sàn giao dịch.

Nguyên nhân của lần bán tháo nghiêm trọng ấy khởi nguồn từ sự “thất bại” của Hội nghị Consensus, tuy đã được đồn thổi rất nhiều trong những ngày dẫn đến sự kiện song rốt cuộc lại không có tiến triển đáng chú ý nào dành cho đồng tiền điện tử số 1 thế giới. Bên cạnh đó, trong tháng 6, tin dữ liên tục ập đến khi hai sàn giao dịch của Hàn Quốc là Coinrail và Bithumb bị hack, làm tâm lý lo sợ trên thị trường càng dâng cao.

Biến động giá Bitcoin trong giai đoạn 2 tháng từ 24/05 đến 24/07, theo CoinMarketCap

Tuy nhiên, chỉ 1 tháng sau ngày lập đáy, Bitcoin lại tăng vọt lên $8,000, thắp lên hy vọng cho một sự trở lại đầy ngoạn mục trong phần còn lại của năm 2018.

Bên cạnh đó, ngưỡng $6,000 kể từ đó sẽ còn đứng vững trước thêm 4 cú giảm mạnh nữa thị trường, đóng vai trò là một vùng hỗ trợ kiên cố trong tận hơn 4 tháng, khiến nhiều người đi đến suy nghĩ rằng đó chắc chắn đã là đáy của năm nay, thậm chí còn là đáy của thị trường giá giảm.

Việc thiết lập quỹ hoán đổi danh mục (Exchange Traded Fund) dành cho Bitcoin từ lâu đã là ước mơ của nhiều đơn vị tham gia lĩnh vực tiền số, từ anh em nhà Winklevoss cho đến sàn giao dịch đầu tiên hỗ trợ hợp đồng tương lai Bitcoin là Cboe. Đặc biệt, sau một năm 2017 quá đỗi thành công, tham vọng ấy ngày càng trở nên lớn hơn bao giờ hết để có thể khiến tiền điện tử trở nên hấp dẫn và dễ tiếp cận hơn với giới đầu tư truyền thống và các tổ chức tài chính lớn, tạo thêm một dòng tiền mới đổ vào thị trường.

Song, đời không phải là mơ, khi Uỷ ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) tiếp tục nói không bởi ETF Bitcoin. Sau biết bao lần hoãn ra quyết định, đến ngày 26/07, SEC lần thứ hai bác bỏ đề xuất ETF Bitcoin của anh em tỉ phú nhà Winklevoss. Một tháng sau, vào ngày 23/08, nhà quản lý tài chính này tiếp tục ra phán quyết không cho phép mở không chỉ 1 mà đến 9 quỹ ETF của ProShares, Direxion và GraniteShares. Tuy nhiên, sự lưỡng lự của SEC tiếp tục được thể hiện rõ khi chỉ 1 ngày sau, đối mặt với làn sóng bất bình từ dư luận, Uỷ ban lại ra thông báo cho biết sẽ xem xét lại hành động của mình, đồng thời thu thập thêm ý kiến của dư luận về 9 ETF kia.

Trong khi đó, ETF Bitcoin được nhiều người mong chờ nhất – phác thảo lên bởi liên minh VanEck/SolidX/Cboe – thì liên bị SEC “chơi trò câu giờ”, đẩy hạn chót ra phán quyết từ tháng này sang tháng nọ, và mới nhất là chuyển tới ngày 27/02/2019. Theo luật Mỹ thì đây phải là lần ra quyết định cuối cùng, không còn đường lùi dành cho SEC nữa.

Một quá trình không thể không nhắc đến trong năm 2018 đó chính là sự sa sút của đồng stablecoin Tether (USDT) giữa các cáo buộc về tính minh bạch và mối quan hệ mập mờ trong hoạt động với sàn giao dịch Bitfinex.

Tether từ lâu đã là tâm điểm chỉ trích của cộng đồng tiền điện tử khi vẫn không đưa ra được bất kì bằng chứng xác đáng nào cho khẳng định rằng USDT được bảo chứng bằng đô la Mỹ. “Giọt nước làm tràn ly” cuối cùng cũng đến vào tháng 10, khi giá USDT bị bán tháo, giới đầu tư đồng loạt tháo chạy khỏi Tether đến mức giá Bitcoin trên Bitfinex bị đẩy lên tận $7,400, trong khi trung bình thế giới khi đó chỉ là $6,800. Công ty Tether tiếp đến liên tục phải thu hồi và tiêu huỷ hơn 1 tỉ USDT để giữ giá.

Tether kể từ đó đến nay cũng đã chuyển sang đối tác ngân hàng mới, đồng thời tiếp tục bác bỏ những tin đồn nhắm vào công ty.

Cùng lúc với khoảng thời gian USDT trượt dốc, thị trường tiền điện tử lại đón chào sự xuất hiện của một loạt những đồng stablecoin mới, hoạt động với cơ chế tương tự của Tether, song cam kết đem lại mức độ minh bạch và an tâm nhiều hơn cho các nhà đầu tư thông qua việc khẳng định được cấp phép hoạt động từ Mỹ. Chúng bao gồm: Gemini Dollar (GUSD) phát hành bởi sàn giao dịch Gemini của anh em tỉ phú Winklevoss, Paxos Standard Token (PAX) của công ty Paxos và USD Coin (USDC) của Circle, công ty mới mua lại sàn Poloniex hồi đầu năm nay.

“Cuộc chiến stablecoin” hứa hẹn sẽ trở nên vô cùng hấp dẫn trong năm 2019, khi Tether sẽ ra sức bảo vệ ngôi vương của mình, còn các stablecoin kia chắc chắn sẽ làm mọi cách để biến mình trở thành cái tên mỗi nhà đầu tư luôn phải sở hữu giữa thị trường giá giảm.

Như đã được Coin68 tường thuật chi tiết, vào ngày 16/11, mạng lưới Bitcoin Cash đã phải trải qua một lần hard fork (phân tách Blockchain), dẫn đến sự hình thành hai đồng tiền điện tử mới là Bitcoin ABC và Bitcoin SV.

Nguyên nhân xuất phát từ những mâu thuẫn không thể hoà giải trong đội ngũ phát triển của Bitcoin Cash, chia làm hai phe do nhóm Bitcoin ABC với sự hậu thuẫn từ Bitcoin.com của Roger Ver và Bitmain của Jihan Wu với phe Satoshi Vision của “cha đẻ tự xưng của Bitcoin” Craig Wright. Mâu thuẫn đã được đẩy lên cao từ những ngày dẫn đến hard fork, khi hai bên công khai công kích nhau trên mạng xã hội, rồi còn thông báo phân phối năng lực pool đào do mình quản lý để đua nhau xem chain nào sẽ tạo ra block mới nhanh hơn và nhiều hơn, là “Bitcoin Cash đích thực” dẫn đến cuộc chiến Hash War.

Ít lâu sau, kết quả thắng bại đã được phân định khi nhiều sàn giao dịch lớn và cả trang CoinMarketCap đi đến công nhận Bitcoin ABC là tiếp nối của Bitcoin Cash, được niêm yết dưới cái tên Bitcoin Cash và mã BCH, trong khi Bitcoin SV tồn tại độc lập và ký hiệu là BSV. Dù thua nhưng BSV cũng chứng tỏ họ “không phải là dạng vừa”, khi tuyên bố mục tiêu của họ không phải là trở thành Bitcoin Cash, mà là trở thành một đồng Bitcoin xứng với “tầm nhìn của Satoshi”.

Hệ quả trực tiếp của đợt hard fork Bitcoin Cash và Hash War ngay sau đó đã ảnh hưởng tiêu cực lên Bitcoin, khiến đồng tiền này từ vị thế cực kỳ ổn định bỗng chốc bị đạp xuống dưới $6,000 một cách hết sức dễ dàng. Khác với lần thủng $6,000 hồi tháng 6, đã không có bất kì sự chống cự nào của thị trường trước áp lực giảm và Bitcoin sau đó bị bán tháo trở về lại mức đáy $3,100 vào hôm 15/12, mất hơn 84% giá trị kể từ đỉnh $20,000 của tháng 12/2017. Đây cũng là thị trường giá giảm lớn thứ 3 trong lịch sử Bitcoin.

Biến động giá Bitcoin từ 01/11 cho đến 24/12, theo CoinMarketCap

Các altcoin cũng bị giáng một đòn nặng tương tự, khi gần như mọi đồng coin của top 20 đều đã lập đáy mới trong năm 2018 này. Bị ảnh hưởng nặng nề nhất phải kể đến Bitcoin Cash, một trong những nguyên nhân chính của đợt giảm, khi chỉ trong 40 ngày đã “bốc hơi” 87% giá trị.

Vốn hoá thị trường tiền điện tử trong giai đoạn này cũng bị “cuốn phăng” 100 tỉ USD.

Dù hai tháng cuối năm và có thể nói là cả năm 2018 đã là một “nốt trầm” nếu đem so với thời điểm thăng hoa cuối 2017, song thị trường tiền số không phải là đang đối mặt với một tương lai u ám. Nhiều nhà đầu tư cho rằng lần “vỡ bong bóng” như vừa qua là cần thiết để loại bỏ tâm lý đầu cơ trên thị trường, để mọi người thật sự chú tâm đến công dụng, mức độ tiếp nhận và công nghệ Blockchain nền tảng đứng đằng sau các đồng coin ấy. Đó là chưa kể đến việc giai đoạn đầu năm 2019 sẽ chứng kiến sự xuất hiện của một làn sóng những “tia hy vọng” mới nhằm vực dậy thị trường.

Ngày 03/08, Intercontinental Exchange, tập đoàn đang quản lý Sàn Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE), đã bất ngờ thông báo thiết lập một nền tảng mới chuyên về giao dịch và lưu ký tiền điện tử, tên là Bakkt. Hào hứng hơn, Bakkt còn được “chống lưng” bởi nhiều công ty lớn như Microsoft và Starbucks, làm gia tăng mức độ tiếp nhận tiền điện tử rộng rãi. Sản phẩm đầu tiên của Bakkt còn là hợp đồng tương lai Bitcoin vật lý chuyển giao vật lý, tức ở thời điểm đáo hạn thì người dùng sẽ được trả trực tiếp Bitcoin thay vì tiền mặt.

Tất cả những yếu tố trên đã biến Bakkt trở thành niềm hy vọng số 1 của Bitcoin nói riêng và tiền điện tử nói chung trong năm 2019, thời điểm nền tảng này hứa hẹn sẽ được triển khai và mang một làn sinh khí mới quay lại cho tiền điện tử.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng không thể nào bỏ qua một số động lực mới của thị trường trong những tháng đầu năm năm mới như:

  • Hard fork Constantinople của Ethereum, dự kiến diễn ra trong khoảng ngày 14-18/01.
  • SEC ra phán quyết cuối cùng về đề xuất ETF Bitcoin của VanEck/SolidX/Cboe vào ngày 27/02.
  • Sàn chứng khoán Nasdaq xác nhận cũng sẽ thiết lập hợp đồng tương lai Bitcoin của riêng mình trong nửa đầu năm 2019.

Biên tập: Song Song
Design: Như Giang

X