Mỹ cáo buộc Trung Quốc "chưng cất" công nghệ AI. Ảnh: VnEconomy
6 hãng AI Trung Quốc bị tố sao chép mô hình
Chính phủ Mỹ vừa cáo buộc 6 hãng AI Trung Quốc sao chép công nghệ của nước mình để huấn luyện mô hình riêng với chi phí thấp hơn. Bắc Kinh lập tức bác bỏ và cảnh báo sẽ đáp trả nếu Washington lấy đây làm cớ chèn ép doanh nghiệp của mình.
Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA), Cục Điều tra Liên bang (FBI), Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng (CISA) ngày 08/09 đồng loạt cáo buộc DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba, MiniMax, StepFun và Z.AI thực hiện hoạt động "chưng cất" mô hình ở quy mô công nghiệp, nhằm khai thác năng lực từ các hệ thống AI hàng đầu của Mỹ.
Các công ty này được cho là đã thực hiện hàng triệu hàng triệu truy vấn và hàng tỷ token để rút ngắn quá trình phát triển AI riêng từ nhiều phiên bản Claude của Anthropic, GPT của OpenAI, Gemini của Google và Grok của xAI ít nhất từ cuối năm 2024.
Hoạt động được phân tán qua nhiều nền tảng đám mây, dịch vụ trung gian, tài khoản và máy chủ proxy nhằm qua mặt giới hạn truy cập và hệ thống phát hiện.
Washington gọi đây là hành vi "chưng cất tri thức độc hại", cho rằng các doanh nghiệp Trung Quốc đã khai thác công nghệ Mỹ một cách có chủ đích, mang tính tấn công và ở quy mô công nghiệp. Phía Mỹ còn nhận định hoạt động này nhiều khả năng diễn ra với sự nhận biết của chính phủ Trung Quốc.
Bản thân chưng cất không phải là kỹ thuật bất hợp pháp hay bất thường trong AI. Nhà phát triển có thể lấy câu trả lời từ một mô hình mạnh để huấn luyện mô hình nhỏ hơn, qua đó giảm lượng dữ liệu, năng lực tính toán và chi phí cần thiết.
Song, tranh cãi nằm ở cách dữ liệu được thu thập. Các cơ quan Mỹ lập luận những doanh nghiệp Trung Quốc không đơn thuần sử dụng dịch vụ như khách hàng thông thường, mà thiết kế lượng lớn truy vấn để sao chép có hệ thống khả năng lập trình, toán học và suy luận, rồi dùng kết quả để cải thiện sản phẩm của chính mình.
Anthropic hồi tháng 2 cho biết đã phát hiện DeepSeek, Moonshot và MiniMax thực hiện hơn 16 triệu lượt trao đổi với Claude thông qua khoảng 24.000 tài khoản giả mạo.
Song, lợi ích về kinh tế là rất lớn. Phát triển một mô hình AI từ đầu đòi hỏi hàng tỷ USD cho chip, điện, trung tâm dữ liệu, dữ liệu huấn luyện và nghiên cứu. Chưng cất có thể giúp đối thủ tận dụng một phần thành quả đã được các phòng thí nghiệm Mỹ bỏ hàng tỷ USD xây dựng, qua đó thu hẹp khoảng cách với chi phí thấp hơn đáng kể. NSA cho rằng đây là một trong những cách các hãng Trung Quốc liên tục rút ngắn khoảng cách công nghệ mà không phải gánh toàn bộ chi phí nghiên cứu và tính toán của mô hình tiên phong.
Washington vì vậy không còn coi vấn đề đơn thuần là tranh chấp sở hữu trí tuệ. Các cơ quan an ninh Mỹ cảnh báo năng lực AI được nâng cấp có thể đồng thời tăng sức mạnh quân sự và khả năng tấn công mạng của Trung Quốc.
Reuters từng rà soát hơn 80 nghiên cứu và bằng sáng chế của Trung Quốc, trong đó có tài liệu liên quan đến quân đội sử dụng kỹ thuật chưng cất từ mô hình Mỹ cho các ứng dụng như giám sát, tác chiến mạng, thiết bị bay không người lái và hỗ trợ quyết định chiến thuật.
Bắc Kinh lập tức phản pháo. Bộ Thương mại Trung Quốc tối ngày 09/09 gọi cáo buộc của Mỹ là vô căn cứ và thiếu cơ sở pháp lý, đồng thời tố Washington đang biến một vấn đề kỹ thuật và thương mại bình thường thành công cụ cạnh tranh địa chính trị.
Trung Quốc cho rằng chưng cất là kỹ thuật phổ biến được cả doanh nghiệp Mỹ sử dụng, cáo buộc Washington áp dụng tiêu chuẩn kép, theo đuổi ưu thế công nghệ và độc quyền năng lực tính toán để kìm hãm cạnh tranh. Bắc Kinh đồng thời phát tín hiệu cứng rắn hơn, nếu Mỹ lấy lý do chống chưng cất công nghệ để chèn ép các hãng AI Trung Quốc, nước này sẽ kiên quyết đáp trả.
Kimi K3 từng khiến thị trường chao đảo
Moonshot AI đặc biệt gây chú ý vì chỉ chưa đầy hai tháng trước, Kimi K3 đã tạo nên cú sốc trên thị trường công nghệ.
Ra mắt ngày 16/07, Kimi K3 có 2.800 tỷ tham số, nhưng chỉ kích hoạt khoảng 104 tỷ tham số cho mỗi token nhờ kiến trúc hỗn hợp chuyên gia. Mô hình hỗ trợ ngữ cảnh hơn một triệu token và đạt kết quả ngang hoặc vượt một số hệ thống đóng của Mỹ trên các bài kiểm tra lập trình.
Trên ProgramBench, Kimi K3 đạt 77,8 điểm, nhỉnh hơn GPT-5.6 Sol và Claude Fable 5. Ở SWE-Marathon, K3 đạt 42 điểm, cũng đứng trên các đối thủ Mỹ được Moonshot đưa ra so sánh. K3 dù vậy không dẫn đầu trên mọi thước đo và vẫn kém các mô hình hàng đầu của OpenAI, Anthropic trong nhiều bài kiểm tra khác.
Điều khiến thị trường đặc biệt chú ý là Moonshot công khai trọng số của K3, cho phép nhà phát triển tải về, tự triển khai và tùy chỉnh thay vì phải phụ thuộc hoàn toàn vào dịch vụ của nhà cung cấp.
Một phòng thí nghiệm Trung Quốc vì vậy có thể tung ra mô hình cạnh tranh trực tiếp với nhóm dẫn đầu của Mỹ mà không cần duy trì mô hình kinh doanh đóng như OpenAI hay Anthropic. Thành công của K3 đánh thẳng vào hai giả định của thị trường - AI hàng đầu phải cực kỳ đắt đỏ và ưu thế công nghệ sẽ tiếp tục nằm trong tay một nhóm nhỏ tập đoàn Mỹ.
Sau khi K3 xuất hiện, cổ phiếu Z.AI từng lao dốc 27%, MiniMax mất 16%, áp lực bán còn lan sang nhóm bán dẫn châu Á. Bitcoin và nhiều đồng tiền mã hóa lớn cũng giảm cùng nhóm tài sản rủi ro.
Cú sốc Kimi khiến giới đầu tư phải tính lại hiệu quả của hàng trăm tỷ USD đang được Big Tech Mỹ đổ vào chip và trung tâm dữ liệu. Nếu các phòng thí nghiệm Trung Quốc có thể tạo ra mô hình cạnh tranh với nguồn lực thấp hơn, chi tiêu vốn khổng lồ chưa chắc đủ để bảo đảm khoảng cách công nghệ của Mỹ.
Tuy nhiên, cáo buộc chưng cất chưa đủ để kết luận Kimi K3 đơn thuần là sản phẩm sao chép từ AI Mỹ. Chưng cất có thể giúp cải thiện một số năng lực, song chất lượng mô hình còn phụ thuộc vào kiến trúc, dữ liệu, phương pháp huấn luyện và hạ tầng tính toán.
Sức ép từ Washington xuất hiện đúng lúc Moonshot chuẩn bị bước vào thị trường vốn. Reuters ngày 03/09 cho biết công ty đã bí mật nộp hồ sơ niêm yết tại Hong Kong, nhắm mục tiêu huy động 3 tỷ USD, với mức định giá khoảng 50 tỷ USD. Moonshot đã huy động hơn 5,5 tỷ USD kể từ khi thành lập năm 2023, với các nhà đầu tư gồm Alibaba, Tencent, Meituan và China Mobile. Moonshot còn đang đàm phán với Microsoft, Amazon và Google để đưa Kimi lên hạ tầng đám mây của ba tập đoàn Mỹ và chia sẻ doanh thu.
Nhìn chung, căng thẳng sẽ tiếp tục leo thang trong tháng 9. Mỹ và Trung Quốc đang chuẩn bị cho cuộc đối thoại chính thức đầu tiên về an toàn AI, trước thềm cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình. Những cáo buộc mới về chưng cất mô hình nhiều khả năng sẽ trở thành một trong các vấn đề khó tránh khỏi trên bàn đàm phán.
Coin68 tổng hợp
